Wanneer het licht samenvalt

In het jaar 7 v.Chr. zagen astronomen een zeldzame samenstand van Jupiter en Saturnus. Sommige astronomen vermoeden dat dit de “Ster van Bethlehem” kan zijn geweest. In de middeleeuwen werden zulke conjuncties gelezen als tekenen van een nieuwe tijd.

Ook nu, op 18 februari 2026, vallen opnieuw twee cycli samen, onze religieuze kalenders, die eveneens samenhangen met de hemellichamen: christenen en moslims beginnen op die dag hun vastenperiode.

Dat is uitzonderlijk. Niet omdat er een mysterieuze invloed uitgaat van de hemellichamen, maar omdat het zelden tot bijna nooit voorkomt dat beide kalenders zo precies samenvallen.

En dit samenvallen is geen moment van één dag — het opent een venster van een hele maand waarin miljoenen mensen gelijktijdig zoeken naar inkeer, zuivering en heroriëntatie op God.

Het drievoudige licht van Pasen

De christelijke vasten begint veertig dagen vóór Pasen. Pasen zelf, historisch verbonden met het joodse Pesach, wordt gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan na de lente-equinox. Dat betekent:

• altijd op een zondag (dag van het licht),
• bij volle maan (volheid van weerkaatst licht),
• na het moment waarop dag en nacht even lang zijn en de dagen opnieuw beginnen te lengen.

De traditie heeft daarmee gekozen voor de meest volle uitdrukking van het licht om de Verrijzenis te vieren: geen bijgeloof, maar een krachtige metafoor dat licht het duister overwint.

Vanaf die Paaszondag tellen we veertig vastendagen terug (zonder de zondagen), en zo komen we uit op Aswoensdag — het begin van de vastentijd.

De maancyclus van Ramadan

Ramadan is de negende maand van de islamitische kalender, die de maancyclus volgt. Een maanjaar is ongeveer elf dagen korter dan ons zonnejaar. Daarom schuift Ramadan elk jaar ongeveer tien à elf dagen naar voren. In ongeveer drieëndertig jaar doorloopt de Ramadan alle seizoenen en keert hij terug naar ongeveer dezelfde kalenderdatum.

Dit jaar begint Ramadan op de avond van 18 februari (de eerste vastendag is dus op 19 februari volgens de Turkse berekening; in sommige landen kan dit één dag verschillen door de traditionele maanwaarneming).

Maar wat betekent het?

Dat beide vastenperiodes nu vrijwel gelijktijdig starten, is dus een uiterst zeldzaam gebeuren: onze beide kalenders lopen een maand lang parallel.

Maar heeft dat een betekenis?

---

Onder de motorkap van het vasten: wat er werkelijk samenvalt

Aan de buitenkant zie je vooral verschillen. Regels, berekeningen, ritmes, gewoonten: het verschilt onderling allemaal. Maar wie alleen naar de buitenkant kijkt, ziet vooral wat ons scheidt.

Pas onder de motorkap, in de innerlijke beweging van het vasten, zie je wat er nu eigenlijk samenvalt.

1. Vasten begint niet bij het lichaam, maar bij de inkeer

Hoewel vasten zich uitwendig uitdrukt in onthouding van eten, drinken, genot of schadelijke gewoonten, begint de eigenlijke beweging elders: in de zelfondervraging.

• Ben ik goed bezig?
• Wat drijft mij?
• Waar ben ik te veel gericht op bezit, status of comfort?
• Wat moet ik anders doen om dichter bij God te komen?

In de islam heet die beweging tawba (ommekeer, terugkeer), in het jodendom tesjoeva, in het christendom metanoia. Drie tradities, drie talen, één innerlijk kompas.

2. Ommekeer is een verschuiving van het ego naar de Ander

Wanneer inkeer echt wordt toegelaten, begint iets te verschuiven:

• weg van het ego,
• weg van drang naar controle,
• weg van lagere drijfveren,

naar ontvankelijkheid,
naar aandacht,
naar verantwoordelijkheid voor de ander,
naar God.

In de islam groeit deze beweging uit tot taqwā: een toestand van Godsbewustzijn, een helderheid van hart. In christelijke taal herkennen we dit als het afleggen van de oude mens en het groeien naar innerlijke vernieuwing. In de chassidische traditie vind je een parallel in devekoet: de wil afstemmen op Gods wil.

De woorden verschillen, maar de richting is dezelfde.

3. De vruchten: moreel, spiritueel, sociaal

Wie werkelijk vast — in de Veertigdagentijd of in de Ramadan — doormaakt een vergelijkbare transformatie:

• Moreel: meer rechtvaardigheid, waarachtigheid, mildheid; minder hardheid en reactiviteit.
• Spiritueel: zuiverder intenties, meer aandacht voor gebed, stilte en reflectie, groei in vertrouwen.
• Interpersoonlijk: minder agressie, meer empathie, meer geduld en begrip.
• Sociaal: vrijgevigheid, delen, aandacht voor de armen, herstel van relaties.

Sahih al‑Bukhari verwoordt dit in de profetische overlevering (Hadith 1903) als volgt:

Wie het liegen en slechte handelen niet laat, voor diens vasten heeft God geen behoefte aan zijn onthouding van eten en drinken.
Met andere woorden: zonder innerlijke omkeer is vasten leeg.

En de Koran zelf benoemt het doel van het vasten uitdrukkelijk: taqwā, Godsbewustzijn.
Niet louter ritueel, maar een innerlijke staat.

4. Wanneer je dat ziet, zie je méér dan samenvallende kalenders

Dan zie je dat joden, christenen en moslims gehoorzamen aan eigen tradities, eigen ritmes en eigen regels — maar dat de ziel in al deze tradities dezelfde weg aflegt:

• van verstrooiing naar aandacht,
• van ego naar Ander,
• van materiële afhankelijkheid naar spirituele helderheid,
• van angst naar vertrouwen,
• van geslotenheid naar ontvankelijkheid.

Wie dichter bij God komt, komt in geestelijke zin ook dichter bij anderen die onderweg zijn naar God.
Niet omdat verschillen verdwijnen.
Niet omdat religies gelijk worden.
Maar omdat het hart ruimer wordt — groot genoeg om de ander te dragen.

---

5. Een woord voor die innerlijke wijdte: Wusʿa

Er bestaat in het Arabisch een woord dat precies deze innerlijke verschuiving vangt: wusʿa.
Het betekent wijdte, ruimte, capaciteit, ontvankelijkheid.

• In de ziel is het de ruimte waar God kan binnenkomen — omdat het ego minder eisend wordt.
• Tussen mensen is het de ruimte waar ook de ander welkom wordt — zonder dat iemand zijn eigen huis hoeft te verlaten.

Wanneer vasten tot inkeer, ommekeer en taqwā leidt, ontstaat die wusʿa.
En wanneer dat tegelijk gebeurt in meerdere tradities, dan ontstaat ook een wusʿa tussen ons — een tussenruimte waarin we niet beginnen bij de verschillen, maar bij de gedeelde beweging naar het goede.

Daarom denken we eraan om dit woord ook te gebruiken als benaming voor het dialoog- en leerplatform dat binnenkort in proefversie start.
Niet om een syncretische ruimte te creëren, maar om een marktplein te openen waar we samen kunnen leren — lernen — vanuit onze bronnen, met wederzijdse voorzichtigheid, nederigheid en waarheidsliefde.

---

Slot

Dat Aswoensdag en de eerste dag van Ramadan dit jaar samenvallen, is geen astronomische curiositeit. Het is een uitnodiging. Een maand lang kijken miljoenen mensen tegelijk naar binnen: naar inkeer, ommekeer, zuivering, Godsbewustzijn, solidariteit en rechtvaardigheid.

Wanneer mensen zich tot God keren — in inkeer, ommekeer en innerlijke zuivering — komen zij vaak dichter bij elkaar. Niet omdat de verschillen verdwijnen, maar omdat hun hart wijd genoeg wordt om de ander te dragen.

Dat is de belofte van wusʿa.
En dat is de weg die wij willen gaan.

RP, 19/02/2026